Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ vừa công bố tập tài liệu hơn 1.000 trang từng thuộc loại tuyệt mật liên quan tới cuộc chiến tranh tại Việt Nam trước đây. Tài liệu cho thấy nhiều nghị sĩ Mỹ đã hoài nghi về tính xác thực của sự kiện vịnh Bắc Bộ năm 1964 và cung cấp thêm bằng chứng chứng tỏ đây chỉ là màn kịch mà chính quyền Mỹ lúc đó cố tình dựng lên để lấy cớ tấn công miền Bắc Việt Nam.

“Nếu đất nước này bị lừa dối, nếu ủy ban này, Quốc hội này bị lừa dối mà lao vào một cuộc chiến tranh khiến hàng nghìn thanh niên mất mạng, hàng nghìn người khác bị tàn tật suốt đời và cũng khiến đất nước này đánh mất vị trí về uy tín và đạo đức trên thế giới, thì hậu quả sẽ vô cùng nghiêm trọng", Thượng nghị sĩ An-bớt Go (Albert Gore), đã nói như vậy hồi tháng 3 năm 1968 tại một phiên họp kín của Ủy ban Đối ngoại Thượng viện.

Tổng thống Mỹ Giôn-xơn ký bản “Nghị quyết Vịnh Bắc Bộ” về leo thang cuộc chiến tranh Việt Nam. Ảnh: Presidentialtimeline.org

Đó chỉ là một trong số những ý kiến hoài nghi của các thượng nghị sĩ về khả năng Bộ trưởng Quốc phòng Rô-bớt Mắc Na-ma-ra (Robert McNamara) đã bóp méo thông tin về sự kiện vịnh Bắc Bộ, được trích dẫn trong tài liệu. Tập tài liệu này được nhà sử học của Thượng viện Đô-nan Rít-chi (Donald Ritchie) soạn thảo dựa trên lời khai của các nhân chứng và ghi chép về những cuộc họp của Ủy ban Đối ngoại Thượng viện trong hai năm 1967 và 1968, tức 3 đến 4 năm sau sự kiện vịnh Bắc Bộ. Trong đó cho thấy Nhà Trắng đã bị các thượng nghị sĩ thời đó phản đối vì sự ngạo mạn trong khi Lầu Năm Góc thông tin sai lệch về sự kiện Vịnh Bắc Bộ. Trong thời gian đó, sự hoài nghi về sự kiện vịnh Bắc Bộ đang lan rộng trong dân chúng Mỹ. Điểm đáng chú ý nữa trong tập tài liệu là nó cho thấy những quan điểm trái ngược của các thành viên trong Ủy ban này về các khía cạnh chính trị, xã hội và đạo đức của cuộc chiến Việt Nam do Mỹ gây ra. Tài liệu mật cũng ghi nhận đầy đủ thái độ hối tiếc của một số thành viên Ủy ban này sau khi bỏ phiếu đồng ý leo thang chiến tranh Việt Nam.

Theo các nhà sử học, những bản ghi chép này chứa đầy những lời lẽ giận dữ của các thượng nghị sĩ về chính quyền của Tổng thống Giôn-xơn (Johnson) cũng như nỗi thất vọng về sự bất lực của chính bản thân họ vì không thể có tiếng nói trọng lượng trong cuộc chiến Việt Nam. “Trong một nền dân chủ, bạn không thể mong chờ những người mà con trai của họ đã bị giết chết và sẽ bị giết chết, chấp nhận việc họ bị lừa dối,” là phát biểu tại một cuộc họp diễn ra trong tháng 2-1968 của Thượng nghị sĩ Phranh Chớc (Frank Church). Trong một cuộc họp năm 1968, thượng nghị sĩ Bu-cơ Hích-ken Lóp-pơ (Bourke Hicken Lopper) phát biểu rằng, ông cảm thấy các thượng nghị sĩ đã trở thành con rối của chính phủ Mỹ.

Tuy nhiên, mối hoài nghi của các thượng nghị sĩ Mỹ về sự kiện vịnh Bắc Bộ đã chẳng đi đến đâu vì họ lo ngại việc tiến hành điều tra sẽ càng kích động nước Mỹ thêm. Ông Phranh Chớc cho rằng nếu ủy ban tiếp tục đưa ra những bằng chứng chứng tỏ sự kiện vịnh Bắc Bộ chưa bao giờ xảy ra thì “chúng ta đã tự làm mất uy tín của quân đội Mỹ, làm mất uy tín và có thể là hủy diệt hoàn toàn Tổng thống”. Theo ông, nếu ủy ban không có đủ bằng chứng để chứng minh cho sự hoài nghi của mình thì các “lực lượng lớn ở đất nước này-những lực lượng có nhiều ảnh hưởng, kiểm soát hầu hết các tờ báo và ủng hộ Tổng thống, sẽ không bỏ qua cơ hội để làm mất uy tín hoàn toàn ủy ban này.

Có cùng mối quan ngại, Thượng nghị sĩ Mai-cơ Man-xphen (Mike Mansfield) nói: “Các bạn sẽ đưa cho những người vốn không quan tâm đến chuyện này một cơ hội để khai thác và thổi phồng mọi chuyện lên”. Còn thượng nghị sĩ Uy-li-am Phun-brai (William Fulbright) lo ngại nếu các thượng nghị sĩ không có tiếng nói trong cuộc chiến tranh Việt Nam thì “chúng ta sẽ chỉ như một khúc ruột thừa vô giá trị của bộ máy chính quyền”. Chính ông Phun-brai đã đề nghị thành lập một ủy ban điều tra về sự kiện vịnh Bắc Bộ nhưng không thành công.

Sau khi tập tài liệu được công bố, nhà sử học thuộc Cục An ninh quốc gia Mỹ, ông Rô-bớt J. Ha-ni-ốc (Robert J. Hanyok) cũng khẳng định: “Đã có những nghi ngờ nhưng chẳng ai muốn tiếp tục làm rõ chúng” có lẽ vì “họ cảm thấy đã đi quá xa”. Còn Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Thượng viện đương nhiệm, ông Giôn Ke-ri (John Kerry) cũng tỏ ra bất ngờ về những tài liệu mới được công bố này. Ông nói thật khó có thể tin được nhiều “cây đại thụ” trong Thượng viện thời đó lại phải khổ sở và có các cuộc tranh luận mệt mỏi tới vậy về cuộc chiến tại Việt Nam cùng tất cả những điều phức tạp của nó.

Theo bản báo cáo dài 500 trang của Hiệp hội Khoa học Mỹ mang tên "Spartans in Darkness" (tạm dịch là Chiến binh trong bóng tối) cho biết: “Thông tin giải mật cho thấy không những không đúng như Bộ trưởng Quốc phòng Rô-bớt Mắc Na-ma-ra tuyên bố với Quốc hội Mỹ, rằng bằng chứng của vụ tấn công là không thể chối cãi, mà trái lại các thông tin tình báo đã chứng minh không có bất kỳ vụ tấn công nào xảy ra trong đêm đó”. Viện cớ ba tàu phóng ngư lôi của Bắc Việt Nam tấn công tàu khu trục USS Maddox của Mỹ ngày 4-8-1964 trên vịnh Bắc Bộ, Tổng thống Giôn-xơn và Bộ trưởng Quốc phòng Rô-bớt Mắc Na-ma-ra đã thuyết phục Quốc hội leo thang chiến tranh Việt Nam.

Mỹ Hạnh