Tiến trình nhất thể hóa EU đang diễn ra theo chiều hướng thuận lợi sau khi hơn 67% cử tri Ai-len bỏ phiếu ủng hộ Hiệp ước Li-xbon (Lisbon) trong cuộc trưng cầu dân ý gần đây và Tổng thống Ba Lan Lếch Ca-trin-xki (Lech Kaczynski) ký phê chuẩn Hiệp ước này. Trong 27 quốc gia thành viên EU chỉ còn lại duy nhất CH Séc chưa phê chuẩn để Hiệp ước Li-xbon có hiệu lực. Và, một khi chỉ một mình Séc nói “không” cũng đủ để tiến trình nhất thể hóa EU phải bắt đầu lại từ đầu. Nói cách khác, Hiệp ước Li-xbon trong trường hợp ấy sẽ chịu chung số phận với dự thảo Hiến pháp châu Âu trước đây. Tuy nhiên, dù đang nắm giữ số phận của Hiệp ước Li-xbon trong tay, nhưng Séc cũng đang phải chịu sức ép nặng nề cả từ trong nội bộ quốc gia cũng như từ toàn bộ liên minh châu Âu.

Các nước thành viên của EU đang nóng lòng chờ đợi Pra-ha với mong muốn Hiệp ước Li-xbon có hiệu lực vào năm tới (Ảnh minh họa).

Cái “gật đầu” với Hiệp ước Li-xbon của cử tri Ai-len trong cuộc trưng cầu dân ý ngày 2-10 và sự phê chuẩn Hiệp ước của Tổng thống Ba Lan Lếch Ca-trin-xki ngày 10-10 đã khiến các nhà lãnh đạo châu Âu với gánh nặng trên vai sắp đi đến đích sau một chặng đường dài. Dường như họ đang cố gắng chờ đợi để vượt qua hàng rào cuối cùng mang tên CH Séc để cán đích. Đó cũng là lẽ dĩ nhiên bởi EU không muốn Hiệp ước Li-xbon “chết yểu” như Dự thảo Hiến pháp châu Âu sau khi bị cử tri Pháp và Hà Lan bác bỏ năm 2005. Hiệp ước Li-xbon đã từng “chết hụt” sau khi bị cử tri Ai-len, quốc gia duy nhất trong số 27 nước thành viên EU tổ chức trưng cầu dân ý, bác bỏ năm 2008 và nó không nhận được sự ủng hộ từ một số nước như Ba Lan, Séc. Vì vậy, sự ủng hộ của Ba Lan và Ai-len lần này được xem là “bước đi quan trọng” để EU thực hiện tiến trình hiện thực hóa Hiệp ước Li-xbon. Theo đó, EU sẽ thay đổi cơ chế ra quyết định, quy mô và hình ảnh cho phù hợp với việc mở rộng một cách nhanh chóng của EU trong thập kỷ qua. Nó cũng tăng cường khả năng ra quyết định của lãnh đạo với cơ chế đa số nhất trí thay vì tất cả phải nhất trí (đồng thuận), đồng thời cũng mang thêm sức nặng trong việc hoạch định chính sách cho cơ quan lập pháp quốc gia và quốc hội châu Âu.

Trải qua hàng loạt những cuộc tranh cãi, 26 trong số 27 quốc gia thành viên đã lần lượt phê chuẩn hiệp ước sửa đổi trên. Cả châu Âu đang hướng về Pra-ha và chờ đợi tiếng nói của Séc, quốc gia mới gia nhập EU từ năm 2004. Tổng thống Séc Va-xláp Clau-xơ (Vaclav Klaus) tuyên bố sẽ chỉ ký phê chuẩn Hiệp ước Li-xbon khi Quốc hội Séc thông qua với điều kiện bản Hiến pháp Séc cần phải được bổ sung và Tòa án Hiến pháp Séc phải bác đơn kiện của 17 thượng nghị sĩ Séc - những người yêu cầu hoãn việc phê chuẩn với lý do hiệp ước này có thể xâm hại chủ quyền đất nước và trở thành cơ sở pháp lý để thành lập một “siêu quốc gia châu Âu”, điều đi ngược lại Hiến pháp Séc. Đòi hỏi của Séc là có lí và có thể buộc EU phải chờ đợi thêm ít nhất 6 tháng nữa mới có thể biết Hiệp ước này có được Séc phê chuẩn hay không.

Séc chưa mặn mà với Hiệp ước Li-xbon. Ngay từ khi Hiệp ước ra đời ngày 13-12-2007 tại Li-xbon, thủ đô của Bồ Đào Nha, thay thế bản dự thảo Hiến pháp EU nhằm cải thiện hiệu quả hợp tác trong khối, Séc là một trong những nước phản đối mạnh mẽ. Giải thích sự phản đối này, Tổng thống Séc Clau-xơ cho rằng, Chương về các quyền cơ bản của con người trong Hiệp ước Li-xbon chưa đáp ứng với nguyện vọng của người dân Séc và việc thông qua Hiệp ước sẽ ảnh hưởng tới chủ quyền của Séc… Trong nhiệm kỳ giữ chức Chủ tịch luân phiên EU 6 tháng đầu năm 2009, Séc luôn viện lý do phải đối phó với tình trạng khủng hoảng kinh tế để né tránh việc thúc đẩy quá trình phê chuẩn Hiệp ước Li-xbon, một trong những chương trình nghị sự mà nước giữ chức Chủ tịch luân phiên EU phải thực hiện trong nhiệm kỳ của mình. Dù hiện Séc đã qua nhiệm kỳ này và trách nhiệm đó đã được chuyển sang cho Thụy Điển, nhưng bài toán vẫn thuộc về Séc và buộc Séc phải có câu trả lời.

Các nước thành viên của EU đang nóng lòng chờ đợi Pra-ha với mong muốn Hiệp ước Li-xbon có hiệu lực vào năm tới. Hiện chưa rõ ông Clau-xơ có ý định tiếp tục phản đối hiệp ước này hay không. Nếu Séc vẫn giữ quan điểm trên thì không loại trừ khả năng EU sẽ phải đưa ra những thay đổi tương tự như với Ai-len để đổi lấy sự đồng tình của Séc.

Kim Oanh