Giao lưu văn hóa giữa bộ đội T2 Quân khu 2 với thanh niên địa phương. Ảnh: Minh Trường

Năm 2007, 10 điệu nhảy múa tập thể đã được Tổng cục Chính trị (TCCT) chỉ đạo triển khai thực hiện với mục đích: Làm đa dạng hóa các hoạt động giải trí cho bộ đội trong ngày nghỉ, giờ nghỉ. Tại một số đơn vị cơ sở, bộ đội đã có điều kiện tiếp cận với các điệu nhảy múa này qua các lớp tập huấn. Tuy vậy, đến nay nhìn lại, 10 điệu nhảy múa ấy vẫn chỉ là những “thử nghiệm” chưa được nhân rộng...

Xuất xứ của 10 điệu nhảy

Chủ trì cuộc vận động sáng tác điệu nhảy múa tập thể cho bộ đội khi ấy được giao cho Đại tá, tiến sĩ, NSND Ứng Duy Thịnh. Ông nhớ rất rõ, khi nhận nhiệm vụ, Ban tổ chức đã xác định đối tượng thực hiện các điệu nhảy múa là thanh niên thực hiện nghĩa vụ quân sự, tuổi mười tám, đôi mươi. Trong môi trường quân ngũ, thêm một sinh hoạt tập thể cho các chiến sĩ là tăng thêm sự phong phú của môi trường văn hóa bộ đội. Từ suy nghĩ ấy, Ban tổ chức đã tiến hành thông báo cho các tác giả trong đó chú trọng đến những biên đạo có trình độ chuyên môn tốt, nhiệt tình với phong trào nhảy múa tập thể với yêu cầu rõ ràng: Các điệu nhảy múa phải phù hợp với lứa tuổi cũng như tâm, sinh lý của bộ đội đang thực hiện nghĩa vụ quân sự...

Sau một thời gian phát động, Ban giám khảo đã chọn được 10 điệu nhảy múa của các tác giả với những đặc điểm nghệ thuật dài ngắn, nhanh, chậm khác nhau. Sau khi hoàn tất công tác chỉnh sửa, bổ sung hoàn thiện, Ban tổ chức đã cử các biên đạo xuống đơn vị cơ sở, dạy cho các hạt nhân văn nghệ. Các hạt nhân này sau thời gian được tập huấn đã tổ chức dạy cho bộ đội.

Được “mục sở thị” một số buổi tập nhảy múa của chiến sĩ các đơn vị tại Binh đoàn Quyết thắng, Binh đoàn Hương Giang, Binh chủng Pháo binh chúng tôi thấy các buổi tập luyện đã tạo thêm được một hoạt động bổ ích, mới lạ cho bộ đội bên cạnh việc luyện tập thể thao, sinh hoạt văn nghệ, giao lưu, tăng gia sản xuất ngoài thời gian làm nhiệm vụ huấn luyện sẵn sàng chiến đấu. Các điệu nhảy múa này cũng đã mang đến một sắc thái mới trong các buổi giao lưu văn nghệ kết nghĩa với thanh niên địa phương nơi đóng quân...

Tuy vậy, bẵng đi một thời gian, không thấy các điệu nhảy múa ấy xuất hiện trong các sinh hoạt tập thể bởi hầu hết những chiến sĩ được luyện tập hoàn thành nghĩa vụ đã trở về địa phương. Các hạt nhân văn nghệ cũng không còn mấy mặn mà với các điệu nhảy và như một sự tất yếu: Bao tâm huyết của NSND Ứng Duy Thịnh và các cộng sự dồn nén cho các điệu nhảy chỉ “gợn” lên được một thời gian ngắn ở một số đơn vị và rồi để lại những kỷ niệm khó quên trong mỗi tác giả.

Đâu là nguyên nhân

Có thể dẫn ra một ví dụ khá thú vị: Điệu lăm vông của nước bạn Lào. Điều gì làm nên sức sống mãnh liệt của lăm vông khi trong bất cứ sinh hoạt tập thể nào người ta cũng có thể đồng cảm với nó và sẵn sàng vào cuộc. Lăm vông có sức thu hút độc đáo khi bất kể ai, dù chưa một lần làm quen cũng có thể dễ dàng nắm bắt và học theo rất nhanh, không phân biệt tuổi tác, trình độ, ngôn ngữ. Có thể nhận thấy một điều khá thú vị trong vòng lăm vông: Người tham gia rất thoải mái, không bị ràng buộc bởi bất cứ lý do nào. Họ đến với lăm vông như hòa vào cộng đồng trong không khí lễ hội. Có những lúc không có đôi, đối tượng vẫn nhảy như một sự khao khát được sống, vui và chia sẻ niềm vui cùng cộng đồng và tự cảm nhận. Như vậy có thể thấy: Giải quyết được tâm lý e ngại của người tham gia và các động tác của điệu múa không quá phức tạp là tiêu chí phải được tính đến đầu tiên khi sáng tác điệu múa tập thể...

Dưới con mắt một chuyên gia, NSND Ứng Duy Thịnh  nhận xét, lăm vông cấu trúc khá đơn giản từ động tác chân đến động tác tay và kể cả khi kết hợp chân tay. Đây cũng là yêu cầu của một điệu múa tập thể-luôn cần một cấu trúc đơn giản, dễ thuộc, dễ thực hiện. Người nhảy múa vừa thực hiện động tác, vừa nói chuyện, trao đổi vẫn không ảnh hưởng đến không khí lễ hội cũng như các cặp bạn nhảy khác... Lăm vông cũng không kén chọn không gian, thời gian miễn là con người có nhu cầu gặp gỡ, nhu cầu nhảy múa. Điểm cuối cùng, người ta có thể lăm vông với bất cứ thể loại âm nhạc nào: Nhạc Lào, nhạc Việt và thậm chí cả những bài dân ca Mỹ La-tinh có tiết tấu nhanh, mạnh, khỏe khoắn...

Trở lại với 10 điệu nhảy “thử nghiệm” ở một số đơn vị quân đội đã đề cập, chúng tôi thấy rằng chúng đều được sáng tác dựa theo những điệu nhảy quốc tế và được “gắn” với 1 bản nhạc nào đó đáp ứng được yêu cầu của nó. Theo Đại tá Nguyễn Ngọc Hưng, Phòng Văn hoá Văn nghệ, Cục Tuyên huấn (TCCT), tuy 10 điệu nhảy đã được “đơn giản hóa” rất nhiều nhưng dù sao, với những đối tượng bộ đội trẻ tuổi, chưa một lần được làm quen thì điều này ngay từ đầu đã gây cho họ tâm lý e ngại...

Ngoài lý do trên, chúng tôi nghĩ, muốn điệu nhảy múa trở nên thành thục cần nhiều thời gian luyện tập và đương nhiên có nam, có nữ mới tránh được sự nhàm chán trong các buổi luyện tập đó. Điều này khó thực hiện, nhất là tại các đơn vị làm nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu với 100% quân số là nam giới, nếu thiếu sự phối hợp của thanh niên địa phương, các trường học trên địa bàn. Cuối cùng, để có thể nhảy múa được, người tổ chức cần phải có không gian rộng và âm thanh, ánh sáng đầy đủ... Từ những nguyên nhân chủ quan, khách quan nói trên nên những điệu nhảy “thử nghiệm” với ý định ban đầu phổ cập cho bộ đội cuối cùng chỉ dừng lại ở mức độ thử nghiệm bởi chưa đáp ứng được những tiêu chí cần thiết để một điệu nhảy quần chúng có thể “sống” và phát triển rộng rãi trong quần chúng như mục tiêu đã đề ra.

Nhảy múa tập thể là sinh hoạt văn hóa nhằm nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho bộ đội. Sinh hoạt tập thể này có thể coi là cầu nối phù hợp để thanh niên trong và ngoài quân đội thắt chặt tình đoàn kết, gắn bó trong các sinh hoạt tập thể và thiết thực thu hút bộ đội (đang ở độ tuổi thanh niên) vào các hoạt động tập thể nhằm góp phần hạn chế chiến sĩ vi phạm kỷ luật trong ngày nghỉ, giờ nghỉ. Từ những thử nghiệm thực tế, cần rút kinh nghiệm, bổ sung khiếm khuyết để các điệu nhảy, múa trở lại với đời sống chiến sĩ một cách thiết thực, hiệu quả...