Hà Nội có nhiều làng nghề truyền thống, nhưng chỉ duy nhất có làng nghề Ninh Giang làm thuốc nam, thuốc bắc. Cuối năm 2009, UBND thành phố Hà Nội đã công nhận Ninh Giang là 1 trong 16 làng nghề truyền thống của Thủ đô. Đây là một tin vui đến với người dân làng nghề Ninh Giang. Tuy vậy, để làng nghề Ninh Giang giữ được nét đẹp truyền thống cho hôm nay và mai sau, các cấp chính quyền, cơ quan chức năng ở địa phương, trong đó cả người dân làng nghề còn rất nhiều việc phải làm.

Nếu có chợ đầu mối làng nghề tập trung, sẽ không còn cảnh trước cửa hàng thuốc nam vẫn bày bán giày dép và hoa quả như thế này

Trước hết, phải xây dựng văn hóa làng nghề

Không giống như các nghề khác, làm nghề thuốc nam, thuốc bắc, ngoài tâm huyết, tài nghệ ra thì người hành nghề cần phải có tâm đức thực sự mới tồn tại được lâu dài. Người xưa có câu: “Cứu một người phúc đẳng hà sa”. Nghề y nói chung, nghề làm đông y nói riêng đều là nghề cứu người và cũng có thể gọi đây là một trong những nghề cao quý nhất.

Xưa kia, ông cha ta làm nghề bốc thuốc trước hết vì người, vì nghĩa, vì nòi giống dân tộc. Bởi vậy, mỗi người dân, mỗi gia đình, mỗi cơ sở sao chế, sản xuất, kinh doanh thuốc bắc, thuốc nam ở làng nghề Ninh Giang cần thấm nhuần sâu sắc công việc mình đang làm để luôn giữ gìn và coi trọng chữ tâm, chữ đức khi hành nghề. Không có tâm, có đức, uy tín của người làm nghề thuốc bắc, thuốc nam Ninh Giang bị suy giảm và do đó sản phẩm làng nghề này cũng khó có thể xây dựng được thương hiệu vững vàng trên thị trường. Hay nói cách khác, trên hết và bao trùm phải xây dựng văn hóa làng nghề cho mỗi người dân Ninh Giang để họ luôn có ý thức trân trọng với nghề tổ tiên để lại, từ đó hành xử với nghề một cách đúng đắn, cẩn thận và trọng chữ tín, chữ nhân, chữ nghĩa hơn chữ... tiền.

Đề cập đến văn hóa làng nghề, ông Nguyễn Bá Khánh, Phó chủ tịch UBND xã Ninh Hiệp trăn trở:

- Thôn Ninh Giang đất chật người đông. Nhưng tôi rất lo người dân làm nghề đông y mà lại có tâm hồn chật chội. Nếu anh chỉ quan tâm đến lợi nhuận đơn thuần, không thành tâm giữ gìn đạo đức, văn hóa nghề nghiệp thì trước sau cũng bị khách hàng phát hiện, tẩy chay và do đó, việc kinh doanh sẽ bị ngưng trệ, đình đốn.

Còn Bí thư chi bộ thôn Ninh Giang, ông Nguyễn Bá Hưởng nói:

- Cha ông ta đã dạy rồi, có phúc thì ắt có lộc. Làm nghề đông y mà không có tâm đức thì làm sao có hậu được?

Thuốc bắc, thuốc nam liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng của con người. Do đó, mỗi thang thuốc cần phải được lựa chọn đúng nguyên liệu, dược liệu, có tác dụng chữa bệnh và bồi bổ sức khỏe rõ ràng, không được trộn lẫn loại kém chất lượng vào thành phẩm chính. Quy trình sao chế, sản xuất, đóng gói, bảo quản cần phải bảo đảm hợp vệ sinh. Vì thuốc bắc, thuốc nam dù “bổ âm, bổ dương” mà không bảo đảm vệ sinh đôi khi trở thành con dao hai lưỡi, thậm chí lợi bất cập hại. Khuyến khích, tạo điều kiện cho người dân giữ nghề truyền thống, chính quyền địa phương và cơ quan chức năng phải chú trọng quản lý chặt chẽ việc sản xuất, kinh doanh, buôn bán dược liệu để bảo đảm an toàn cho cả người làm nghề và người sử dụng thuốc.

Bí quyết gia truyền của nghề làm thuốc bắc, thuốc nam chỉ có người dân làng nghề mới biết và đó là “báu vật” cần phải gìn giữ. Tuy nhiên, bên cạnh bí quyết của người xưa thì cũng phải bổ sung những kiến thức mới để góp phần làm cho sản phẩm càng thêm hoàn thiện, đáp ứng với nhu cầu đa dạng và đòi hỏi ngày càng cao của khách hàng. Vì vậy, tăng cường mở các lớp tập huấn, bồi dưỡng cập nhật kiến thức chuyên môn cho những người làm nghề thuốc; đồng thời cấp chứng chỉ hành nghề và giấy cam kết bảo đảm vệ sinh an toàn của thuốc cho mỗi gia đình gắn bó với nghề này, là việc làm mà địa phương cần duy trì thường xuyên và quan tâm hiệu quả thiết thực. Đó là một cách giữ “hồn ông cha” bằng chính văn hóa làm nghề!

Thuốc nam phơi tràn ra lề đường...

Gắn làng nghề với du lịch, tại sao không?

Trò chuyện với Trưởng thôn Lâm Văn Thôn, chúng tôi hỏi có bao giờ địa phương tính đến chuyện xây dựng làng nghề Ninh Giang trở thành một điểm đến tham quan của du khách không, ông bộc bạch:

- Chuyện đó có vẻ hơi xa xôi. Điều mong muốn nhất hiện nay của chúng tôi là được cấp trên quan tâm đầu tư xây dựng một chợ đầu mối chuyên sao chế, sản xuất, kinh doanh, buôn bán thuốc bắc, thuốc nam để người dân ra hành nghề tập trung ở đó.

- Ý tưởng thì hay, nhưng bao giờ sẽ thành hiện thực?

 Ông Thôn khẽ thở dài:

 - Cũng đành phải chờ thôi!

 - Phần lớn người dân làng nghề khá giàu, sao xã và thôn không huy động sức dân cùng đóng góp để sớm xây dựng được chợ làng nghề?

 - Việc này cũng đã được người khác nêu ra rồi, nhưng người dân vẫn còn băn khoăn, do dự vì cho rằng, đã là nghề gia truyền thì cần gì phải mang ra chợ đầu mối tập trung!

Kinh tế người dân đã giàu, nhưng xem ra suy nghĩ của không ít người làm nghề truyền thống ở Ninh Giang còn manh mún theo kiểu "đèn nhà ai nhà nấy rạng". Đành rằng, bí quyết gia truyền là của “độc tôn” không dễ dàng san sẻ, thông tin cho người khác biết. Nhưng việc học hỏi thêm kinh nghiệm, giao lưu buôn bán ở một khu vực tập trung cũng rất cần thiết đối với người hành nghề thuốc hiện nay. Mặt khác, có một chợ đầu mối, người dân sẽ có điều kiện sao chế, sản xuất, kinh doanh thuận lợi hơn, từ đó hạn chế được tình trạng làm ăn không minh bạch, tránh được những thang thuốc chất lượng kém tung ra thị trường.

“Cận cảnh” một gia đình làm mứt sen

Điều quan trọng nữa, xây dựng được chợ đầu mối làng nghề tập trung chính là đầu tư điểm đến du lịch trong một tương lai gần. Cách trung tâm Thủ đô Hà Nội chưa đầy 20 cây số, từ lâu chợ đầu mối chuyên buôn bán vải vóc, quần áo ở xã Ninh Hiệp được rất nhiều người dân ở các nơi lân cận đến tham quan, mua sắm. Nếu có thêm chợ đầu mối làng nghề thuốc nam, thuốc bắc Ninh Giang, xã Ninh Hiệp không mấy khó khăn để trở thành địa chỉ du lịch hấp dẫn của du khách. Ở vị trí đắc địa với điểm đầu của quốc lộ 3 (mới) và nằm sát trục đường quốc lộ 1, xã Ninh Hiệp rất có ưu thế về giao thông. Đây cũng là điều kiện thuận lợi để Ninh Hiệp phát triển du lịch làng nghề. Tất nhiên, để trở thành một điểm đến theo đúng nghĩa của từ này, ngay từ bây giờ, chính quyền địa phương cần đề xuất, phối hợp với các ngành chức năng của huyện Gia Lâm và thành phố Hà Nội để triển khai thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ như đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, xây dựng sản phẩm du lịch làng nghề, tăng cường quảng bá tiếp thị, bồi dưỡng nguồn nhân lực tại chỗ... Trong đó, xây dựng văn hóa làng nghề chính là điểm nhấn quan trọng nhất để Ninh Giang tìm được “chỗ đứng” lâu dài trong lòng du khách.

Không giống bất cứ một địa chỉ du lịch làng nghề nào, khi đưa vào khai thác làng nghề truyền thống Ninh Giang, du khách sẽ được “tắm mình” vào hương vị nồng nàn của thuốc bắc, thuốc nam-những dược liệu tinh túy được kết tinh từ thiên nhiên hùng vĩ để hiểu thêm một nét văn hóa làng nghề độc đáo của mảnh đất Thăng Long-Hà Nội nghìn năm văn hiến.

Phóng sự điều tra của THIỆN VĂN

Phần 1: www.qdnd.vn/QDNDSite/vi-VN/61/43/6/66/66/104696/Default.aspx